Half december, 2015. Esther en ik waren de uitdaging
aangegaan om elkaar een maand lang niet aan te raken (een bijzonder proces van
bewustwording waar ik later misschien nog eens over schrijf). Zij zit op de
bank met een vriend en hij slaat een arm om haar heen, waarop hij tegen mij opmerkt
“zo, dat moet nu wel extra moeilijk voor je zijn, nu jij haar niet mag
aanraken”. En het enige wat ik kan denken is “wat fijn dat hij een arm om haar
heen slaat, want ze wil zo graag geknuffeld worden en ik kan dat niet doen!”

Huh, wat was dat voor gevoel? Waar je een reactie van pijn
of jaloezie zou kunnen verwachten voelde ik liefde en blijdschap. Ik
voelde hoe
fijn dit voor haar was en kon daar helemaal van meegenieten. Laatst
ontdekte ik dat dit gevoel ‘compersie’ wordt genoemd, en Esther bedacht
er het nog mooiere ‘medeliefde’ voor. Het oprecht kunnen meevoelen
in de liefde van de ander, uit liefde voor de ander, zonder dat je daar
zelf
een belang bij hebt.

Eigenlijk is medeliefde heel normaal. Wanneer je een goede
band hebt met iemand en diegene is ergens enthousiast over, dan deel je mee in
die vreugde. Een vriendin die een mooi nieuw huis heeft, familieleden die een
kind krijgen, iemand die enthousiast over een mooie reis vertelt. Vanuit
empathie voel je mee met het geluk van de ander. Liefde voor iemand houdt
(onder andere) in dat je die persoon gelukkig wilt zien, dus als zij/hij een
gelukzalig moment ervaart maakt dat jouw liefde wakker.

Een ander gelukkig zien kan soms ook minder fijne gevoelens
met zich meebrengen. Compersie wordt dan ook vaak tegenover jaloezie geplaatst.
Ik zie ze echter zeker niet als tegenhangers, ze kunnen in mijn ogen goed
tegelijkertijd bestaan. De compersie zal dan vaak wel overschreeuwd worden door
de jaloezie. Op de relatie tussen pijn en medeliefde kom ik later in deze tekst
nog terug.

De eerste keer dat ik bewust het gevoel van compersie ervaarde
is jaren geleden. Ik zat in een gevoel van verliefdheid die niet beantwoord
werd en was daarin op zoek naar een passende vorm van contact. Als “jonge
vrijdenker” die ik was kon ik me toen al niet voorstellen dat ik haar ooit “van
mij” zou willen maken, ook niet in een relatie. Toch deed het me pijn dat het
contact niet de vorm aannam waar ik naar verlangde. In diezelfde periode
overleed haar vader, en was er minder ruimte voor ons contact. Bij de crematie
van haar vader zag ik hoe ze door haar vriend getroost werd. Dat creëerde in
mij de welbekende discussie tussen hoofd en hart, maar dan net wat anders dan
ik had verwacht. Mijn hoofd zei namelijk “nu hoor je jaloers te zijn, daar had
jij willen zitten”. Mijn hart zei “wat fijn dat er iemand voor haar is, iemand bij
wie ze steun vindt in deze tijd, waar ik dat niet kan bieden”.

Gelukkig lukte het mijn hart om mijn hoofd over te halen.

Liefde in medeliefde

In liefde voor iemand wil je dat hij/zij volledig zichzelf
is, je wilt iemand ten diepste ontmoeten, de ander zien en zelf gezien worden.
Puur, naakt, echt. Als je dit breed trekt naar alle vormen van contact dan is
het belangrijk om in te kunnen voelen wat passend is binnen die verbinding. Zo
zijn er andere dingen passend in de relatie met je moeder dan in die met je
buurman, je geliefde, of een goede vriend. En wil je genoeg ruimte houden voor
elkaars eigenheid, dan is het per contact en zelfs per moment verschillend wat
er in jullie relatie ‘passend’ is. Soms leidt dat tot een zoektocht naar de
balans tussen verlangens en grenzen.

Het voelen van medeliefde vraagt er dus om dat je steeds
opnieuw contact maakt, jezelf laat zien en ook de ander durft te zien. Open en
eerlijk, niet alleen vanuit het beeld wat je graag wilt (laten) zien. Alleen
wanneer hier een zekere vrijheid in bestaat kan je beiden volledig tot je recht
komen, kan je blijven groeien en ontwikkelen, en een relatie opbouwen in
gelijkwaardigheid. Met vrijheid wil ik niet zeggen dat alles maar open en grenzeloos
moet zijn. Juist om die vrijheid te kunnen hebben zijn eerlijke grenzen
noodzakelijk. Grenzen die bepalen wie jij bent, wie de ander is, hoe jullie je
tot elkaar verhouden en hoe jullie samen kunnen bewegen. Grenzeloosheid is geen
ideaal in liefde, juist in het eren van elkaars grenzen leer je elkaar echt te
zien. (Later meer over grenzen)

Het voelen van medeliefde is het makkelijkst wanneer je
vrede hebt met wie je zelf bent, wie de ander is, en hoe de situatie is op dat
moment.

Compersie en empathie

De empathie die de basis vormt voor medeliefde is dus niet
alleen het invoelen van de ander, maar ook het invoelen van de situatie, en van
jezelf. Het kunnen voelen “ja, dit klopt!” en daarvan kunnen genieten. Empathie
spreekt je aan op je inlevingsvermogen, op je verbeelding. Door echt mee te
voelen met wat de ander voelt verruim je ook je eigen ervaring. Je beleeft iets
wat je zonder die ander niet zou kunnen beleven. Door dit met elkaar te delen
wordt je bewustzijn verruimd en je leven verrijkt.

Een valkuil van empathie is dat je jouw kant van het verhaal
vergeet of minder belangrijk maakt en jezelf verliest in de ander of de
situatie. Blijf dus ook in eerlijk en open contact met jezelf, en als iets echt
niet goed voelt, dan voelt het niet goed. Hoe mooi het plaatje ook is, of hoe
graag je ook zou willen dat het goed voelde. Zeker als het gaat om relaties en
openheid is het goed om jezelf niet in een gevoel van compersie te verliezen.
Ook hier geldt: grenzen zijn er niet voor niks.

Pijn in medeliefde

Wanneer het gaat om compersie binnen een (liefdes)relatie
kom je vanzelf ooit in de situatie dat je partner een fijn contact met een
ander heeft, misschien zelfs een vorm van contact die jij mist in jullie
relatie. Medeliefde voelen als je partner een fijne baan vindt is goed te doen,
wanneer er een ander persoon bij komt kijken wordt het blijkbaar al snel
moeilijker. Dit kan een pijn losmaken van angst of onvervuld verlangen. En dan
rijst de vraag of pijn en medeliefde samen kunnen gaan.

Hier wil ik tegen een veelvoorkomende opvatting ingaan door
te stellen dat pijn en liefde NIET met elkaar verbonden zijn. Het idee dat pijn
of jaloezie een graadmeter zou zijn voor liefde is alleen maar verwarrend. Wel
is er een verbinding in die zin dat je vanuit liefde bereid kan zijn om meer
pijn te dragen. Het lijkt me dus noodzakelijk om voor jezelf een helder
onderscheid te hebben tussen de verschillende gevoelens die op een bepaald
moment spelen. Dat kan je helpen (als je wilt) om te werken aan die pijn, en
meer liefde te ervaren.

Het kan een verwarrende ervaring zijn wanneer een geliefde
iets prettigs meemaakt en jij voelt daar pijn of jaloezie bij. Hoe kan dat
wanneer je alleen maar wilt dat hij/zij gelukkig is? Waar is op dat moment je
gevoel van medeliefde? Compersie is een vrij stil gevoel, het ontspant je en
zet je hart open. Pijn is dwingender, het schreeuwt en vraagt om direct
handelen. Deze twee kunnen dus heel goed naast elkaar bestaan, alleen dan zal
in de meeste gevallen de pijn de compersie overschreeuwen.

De kunst is om het onderscheid tussen de verschillende
gevoelens te blijven ervaren wanneer je zowel pijn als medeliefde voelt. De
pijn die vraagt om actie, die gevoeld móet worden. Die je iets kan vertellen
over jouw grenzen, verlangens, of je meer bewust maakt van jezelf. Daarnaast,
in stilte, de (mede)liefde, die er gewoon is zonder om aandacht te vragen. De
pijn als uitschieters die steeds opnieuw opkomen en weer tot rust gebracht
moeten worden. De medeliefde als een stille stroom die rustig onder de
oppervlakte voortkabbelt.

De subtiliteit van medeliefde

Je kan twee wegen bewandelen om hier je weg in te vinden. De
ene loopt van pijn naar liefde. De andere begint en eindigt bij liefde, maar
wordt steeds subtieler. Optie één: Ga door de pijn heen, verwerk alle problemen
die je hebt, of probeer deze situaties te vermijden (dit zou ik zelf niet aanraden).
Of (optie twee) leer om op een subtieler niveau te voelen totdat je steeds meer
(hoe heftig alle andere emoties ook zijn) die kabbelende stroom van liefde
voelt.

Om al je problemen te verwerken is nogal een uitdaging, je
bent dan misschien je hele leven bezig met het zoeken en oplossen van problemen
waarna er weinig tijd meer overblijft om daadwerkelijk het leven te ervaren. In
het subtiele voelen zal je gevoelens van pijn niet weghalen, maar maak je ze wel
zachter. Door contact te kunnen maken met je innerlijke rust word je niet door
pijn overdonderd en kan je ook in moeilijke situaties medeliefde blijven
voelen.

Het kunnen ervaren van medeliefde hangt dus af van een
aantal factoren. In hoeverre heb je vrede met jezelf (inclusief grenzen en
“negatieve” emoties)? Durf je de ander werkelijk te zien zoals hij/zij is? Voel
je aan wat er past binnen het moment, en kan je invoelen in de ander? En,
wanneer er ook heftigere emoties meespelen, hoe subtiel kan je voelen?

www.aghora.nl